Koszty działalności podstawowej – jakie to konto w księgowości?
Koszty działalności podstawowej ewidencjonuje się przede wszystkim na kontach zespołu 5, czyli według typów działalności i miejsc powstawania kosztów. W zależności od zakładowego planu kont może to być na przykład konto 500 albo konto oznaczone symbolem 50. Numeracja nie jest uniwersalna, dlatego zawsze trzeba sprawdzić plan kont i politykę rachunkowości konkretnej jednostki.
Zespół 4 a zespół 5 – na czym polega różnica?
Zespół 4 służy do ujmowania kosztów według rodzaju, na przykład amortyzacji, zużycia materiałów, usług obcych czy wynagrodzeń. Zespół 5 pokazuje natomiast, gdzie i w związku z jaką funkcją powstał koszt. W tym układzie wyodrębnia się między innymi działalność podstawową, działalność pomocniczą, sprzedaż oraz zarząd.
Jednostka może stosować wyłącznie jeden z tych zespołów albo prowadzić pełną ewidencję rodzajowo-kalkulacyjną, obejmującą zespoły 4 i 5. Wybrany sposób wpływa na sporządzanie rachunku zysków i strat.
| Metoda ewidencji | Wariant rachunku zysków i strat | Zastosowanie zespołu kont |
|---|---|---|
| Tylko zespół 4 | Porównawczy | Koszty są ujmowane według rodzajów |
| Tylko zespół 5 | Kalkulacyjny | Koszty są przypisywane do funkcji i miejsc powstawania |
| Zespół 4 i zespół 5 | Porównawczy albo kalkulacyjny | Jednostka uzyskuje informacje zarówno o rodzaju, jak i przeznaczeniu kosztów |
W wariancie porównawczym rachunek zysków i strat prezentuje koszty według rodzaju, między innymi amortyzację, materiały i energię, usługi obce oraz wynagrodzenia. W wariancie kalkulacyjnym wykazuje się przede wszystkim koszt wytworzenia sprzedanych produktów, koszty sprzedaży i koszty ogólnego zarządu.
Co obejmują koszty działalności podstawowej?
Koszty działalności podstawowej są związane z głównym przedmiotem działalności jednostki, czyli produkcją, handlem albo świadczeniem usług. Na właściwym koncie zespołu 5 ujmuje się zarówno koszty bezpośrednie, jak i uzasadnioną część kosztów pośrednich związanych z tą działalnością.
W przypadku działalności produkcyjnej konto 500 lub konto o podobnym oznaczeniu może obejmować między innymi:
- Materiały bezpośrednie, surowce i opakowania zużywane do wytworzenia produktów.
- Wynagrodzenia pracowników produkcyjnych wraz z należnymi świadczeniami.
- Energię, wodę i inne media, jeżeli można je powiązać z procesem produkcji.
- Amortyzację maszyn, urządzeń i budynków wykorzystywanych w produkcji.
- Konserwację, remonty, transport wewnętrzny i inne koszty obsługi wydziałów produkcyjnych.
Nie każdy koszt operacyjny jest kosztem działalności podstawowej. Koszty sprzedaży ujmuje się zwykle na odrębnym koncie zespołu 5, a koszty administracyjne na koncie kosztów zarządu. Koszty finansowe, kary i grzywny również nie stanowią kosztów podstawowej działalności operacyjnej.
Jak wygląda przepływ kosztów między zespołem 4 a 5?
Przy pełnej ewidencji kosztów dokument źródłowy najpierw pokazuje rodzaj poniesionego kosztu, a następnie koszt zostaje przypisany do miejsca jego powstania. Łącznikiem w tym procesie jest konto 490 „Rozliczenie kosztów”. Schemat księgowania wygląda następująco:
- Koszt prosty zostaje ujęty na właściwym koncie zespołu 4, na przykład jako zużycie materiałów, usługi obce albo wynagrodzenia.
- Konto 490 „Rozliczenie kosztów” służy do rozliczenia kosztu ujętego w układzie rodzajowym.
- Koszt zostaje przeniesiony na właściwe konto zespołu 5, na przykład konto kosztów działalności podstawowej, sprzedaży albo zarządu.
- Koszty działalności podstawowej są dalej rozliczane na produkty, usługi, produkty gotowe albo koszt sprzedanych produktów.
W uproszczonym zapisie przeniesienie kosztu na działalność podstawową przedstawia się jako obciążenie odpowiedniego konta zespołu 5 i uznanie konta 490. Jeżeli koszt dotyczy przyszłych okresów, może zostać najpierw ujęty jako rozliczenie międzyokresowe, a następnie rozliczony w okresie, którego dotyczy.
Ostateczne rozwiązanie powinno wynikać z zakładowego planu kont. Dlatego odpowiedź na pytanie, czy jest to konto 500, 50 czy inny numer analityczny, zależy od przyjętej przez jednostkę organizacji ewidencji. Najważniejsze jest przypisanie kosztu do zespołu 5 i właściwego typu działalności, a nie sam numer konta.
Artykuł ma charakter informacyjny. Przy ustalaniu zasad ewidencji należy uwzględnić zakładowy plan kont, politykę rachunkowości jednostki oraz wymagania ustawy o rachunkowości.



