Wartość aktywów netto – co to jest i jak ją obliczyć?
Wartość aktywów netto (NAV, ang. Net Asset Value) to wartość majątku pomniejszona o zobowiązania. W funduszu inwestycyjnym pokazuje wartość przypadającą na jedną jednostkę uczestnictwa. W wycenie przedsiębiorstwa podobną logikę stosuje się w metodzie skorygowanych aktywów netto (SAN), która aktualizuje dane bilansowe do realiów rynkowych.
Wartość aktywów netto – dwa różne konteksty
Podstawowy wzór jest prosty: aktywa minus zobowiązania równa się wartość netto. Znaczenie wyniku zależy jednak od tego, czego dotyczy obliczenie.
| Cecha | NAV w funduszu | SAN w przedsiębiorstwie |
|---|---|---|
| Cel wyceny | Ustalenie wartości jednostki uczestnictwa | Oszacowanie wartości majątku i kapitału własnego spółki |
| Częstotliwość | Regularna, zgodnie z zasadami wyceny funduszu | Zwykle na konkretny dzień wyceny, na przykład przy sprzedaży firmy |
| Podstawa danych | Rynkowa wartość aktywów funduszu i jego zobowiązania | Bilans skorygowany do wartości rynkowych, także o wybrane pozycje pozabilansowe |
NAV w funduszu jest więc bieżącą miarą wartości inwestycji. SAN jest natomiast metodą wyceny przedsiębiorstwa. Wartość księgowa z bilansu stanowi dla niej punkt wyjścia, ale nie musi odpowiadać cenie, którą można uzyskać na rynku.
NAV w funduszach inwestycyjnych
W funduszu inwestycyjnym NAV oznacza wartość aktywów netto przypadającą na jedną jednostkę uczestnictwa. W praktyce jest to cena bazowa, po której rozlicza się nabycie lub umorzenie jednostek, zgodnie z zasadami określonymi dla danego funduszu.
Do aktywów funduszu mogą należeć między innymi:
- gotówka i jej ekwiwalenty
- akcje, obligacje oraz inne papiery wartościowe
- nieruchomości
- surowce, towary i instrumenty pochodne
Od tej wartości odejmuje się zobowiązania, takie jak zadłużenie, koszty operacyjne, opłaty za zarządzanie, wynagrodzenia czy należne podatki. Wynik dzieli się przez liczbę jednostek uczestnictwa znajdujących się w obiegu.
NAV na jednostkę = (wartość aktywów – zobowiązania) / liczba jednostek uczestnictwa
Przykładowe obliczenie wygląda następująco:
| Składnik | Wartość | Znaczenie w obliczeniu |
|---|---|---|
| Aktywa funduszu | 5 200 000 zł | Gotówka, akcje, obligacje, nieruchomości i inne aktywa |
| Zobowiązania | 900 000 zł | Długi i koszty funduszu |
| Aktywa netto | 4 300 000 zł | 5 200 000 zł – 900 000 zł |
| Liczba jednostek | 100 000 | Liczba jednostek uczestnictwa w obiegu |
| NAV na jednostkę | 43 zł | 4 300 000 zł / 100 000 |
Zmiana cen papierów wartościowych, wartości nieruchomości, poziomu kosztów albo liczby jednostek może zmienić NAV. Dlatego wskaźnik służy także do śledzenia zmian wartości portfela funduszu w czasie. Nie oznacza jednak gwarantowanego wyniku inwestycyjnego, ponieważ wartość aktywów może spadać wraz ze zmianami rynkowymi.
Metoda skorygowanych aktywów netto w biznesie
W przedsiębiorstwie aktywa netto są często utożsamiane z wartością księgową, czyli kapitałem własnym wynikającym z bilansu. Taka wartość jest łatwo dostępna, lecz opiera się na zasadach rachunkowości, między innymi na cenach historycznych i odpisach amortyzacyjnych. Z tego powodu może znacząco odbiegać od aktualnej wartości rynkowej majątku.
Metoda skorygowanych aktywów netto, czyli SAN, polega na przeliczeniu istotnych składników majątku i zobowiązań na wartości odpowiadające warunkom rynkowym. Celem jest ustalenie, ile wart byłby majątek przedsiębiorstwa po uwzględnieniu jego rzeczywistego stanu, przydatności i możliwej ceny sprzedaży.
Korekty mogą dotyczyć między innymi:
- nieruchomości – ich wartość ustala się często na podstawie wyceny rzeczoznawcy, a nie bieżącej wartości księgowej
- maszyn i urządzeń – w majątku mogą pozostawać używane środki trwałe całkowicie zamortyzowane
- znaków towarowych, patentów i know-how – istotne wartości niematerialne nie zawsze są ujęte w bilansie
- zapasów i należności – trzeba uwzględnić towary przeterminowane, trudnozbywalne oraz należności o niskiej szansie odzyskania
- zobowiązań – analizuje się także zobowiązania sporne, zaległe i pozabilansowe
W wycenie mogą pojawić się również aktywa pozabilansowe, takie jak marka, baza klientów, stałe kontrakty lub relacje z dostawcami. Ich ujęcie wymaga odrębnego oszacowania. Po wykonaniu korekt należy uwzględnić także skutki podatku odroczonego, jeżeli mają znaczenie dla wyniku wyceny.
Jak oblicza się SAN?
Procedura składa się z kilku etapów. Każdy z nich wpływa na wiarygodność końcowego wyniku:
- Zidentyfikuj materialne i niematerialne składniki majątku, w tym istotne pozycje niewykazane w bilansie.
- Oszacuj rynkową wartość poszczególnych aktywów, uwzględniając ich stan, zużycie i przydatność.
- Zsumuj skorygowane wartości aktywów.
- Zidentyfikuj wszystkie zobowiązania, także sporne i pozabilansowe.
- Ustal oczekiwaną lub rynkową wartość zobowiązań.
- Pomniejsz skorygowaną wartość aktywów o skorygowaną wartość zobowiązań.
W uproszczeniu można zapisać to tak:
SAN = skorygowana wartość aktywów – skorygowana wartość zobowiązań
Nie należy więc przyjmować, że kapitał własny wykazany w bilansie automatycznie pokazuje rynkową wartość firmy. Wartość księgowa jest punktem wyjścia, a nie zawsze końcowym wynikiem wyceny.
Kiedy stosować wycenę majątkową?
SAN najlepiej sprawdza się tam, gdzie wartość przedsiębiorstwa wynika w dużej mierze z posiadanych aktywów. Dotyczy to zwłaszcza podmiotów, w których majątek rzeczowy lub portfel inwestycji można stosunkowo wiarygodnie wycenić.
Metoda majątkowa jest szczególnie użyteczna w przypadku:
- spółek posiadających nieruchomości przeznaczone na wynajem
- holdingów i spółek inwestycyjnych
- przedsiębiorstw produkcyjnych opartych na maszynach i zapasach
- wycen związanych ze sprzedażą firmy, fuzją, przejęciem lub likwidacją
W firmach technologicznych, software house’ach i innych przedsiębiorstwach opartych na know-how SAN może zaniżać wartość biznesu. Najważniejsze zasoby, takie jak kompetencje zespołu, relacje z klientami, marka czy perspektywa przyszłych przychodów, nie zawsze są w pełni widoczne w bilansie. W takich przypadkach wycenę majątkową często uzupełnia się metodą dochodową albo porównawczą.
SAN może też pełnić funkcję przybliżonej dolnej granicy wartości przedsiębiorstwa lub wartości likwidacyjnej. Informuje, jaki majątek pozostaje po odjęciu zobowiązań, choć rzeczywisty wynik likwidacji zależy między innymi od czasu sprzedaży, kosztów transakcji i cen możliwych do uzyskania za poszczególne składniki.
Najważniejszy wniosek
NAV w funduszu inwestycyjnym oznacza regularnie ustalaną wartość jednostki uczestnictwa, opartą na rynkowej wartości aktywów po odjęciu zobowiązań. SAN w przedsiębiorstwie służy natomiast do urealnienia wartości księgowej przez korekty aktywów i zobowiązań. W obu przypadkach chodzi o wartość netto, ale cel i sposób obliczenia są różne.



