Spółki akcyjne – co to jest i jak działają?
- Czym jest spółka akcyjna?
- Jakie są najważniejsze cechy S.A.?
- Jak założyć spółkę akcyjną?
- Co powinien zawierać statut?
- Co oznacza spółka akcyjna w organizacji?
- Kto zarządza spółką akcyjną?
- Zarząd
- Rada nadzorcza
- Walne zgromadzenie
- Jak działają akcje i kapitał zakładowy?
- Wkłady pieniężne i aporty
- Jakie prawa dają akcje?
- SA a PSA – czym różnią się te spółki?
Spółka akcyjna (S.A.) to kapitałowa spółka handlowa posiadająca osobowość prawną. Jej kapitał zakładowy wynosi co najmniej 100 000 zł i dzieli się na akcje, a akcjonariusze co do zasady nie odpowiadają osobiście za zobowiązania spółki.
Czym jest spółka akcyjna?
Spółka akcyjna jest podmiotem uregulowanym w Kodeksie spółek handlowych. Nie jest jedynie grupą osób prowadzących wspólny biznes. Po wpisie do rejestru przedsiębiorców KRS staje się odrębną osobą prawną, która może we własnym imieniu zawierać umowy, nabywać majątek, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana.
Odrębność majątkowa oznacza, że majątek spółki nie jest majątkiem jej akcjonariuszy. Za zobowiązania odpowiada sama spółka, natomiast akcjonariusze ryzykują przede wszystkim utratę wkładów wniesionych w zamian za akcje. Z tego powodu S.A. jest często wybierana przy większych przedsięwzięciach, wymagających pozyskiwania kapitału od wielu inwestorów lub zakładających rozwój na rynku publicznym.
Jakie są najważniejsze cechy S.A.?
Podstawowe wymogi dotyczące spółki akcyjnej wynikają z Kodeksu spółek handlowych i mają w dużej części charakter formalny. Najważniejsze cechy tej formy prawnej to:
- Kapitał zakładowy – musi wynosić co najmniej 100 000 zł i jest podzielony na akcje o równej wartości nominalnej.
- Ograniczona odpowiedzialność akcjonariuszy – akcjonariusze nie odpowiadają własnym majątkiem za zobowiązania spółki, choć mogą stracić wniesione wkłady.
- Obowiązkowe organy – w S.A. działają zarząd, rada nadzorcza oraz walne zgromadzenie akcjonariuszy.
- Osobowość prawna – spółka uzyskuje ją z chwilą wpisu do KRS i od tego momentu działa jako niezależny podmiot prawa.
- Sformalizowane funkcjonowanie – spółka musi między innymi prowadzić pełną księgowość, sporządzać sprawozdania finansowe i utrzymywać stronę internetową przeznaczoną do komunikacji z akcjonariuszami.
Spółkę może założyć jedna osoba albo większa liczba osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych mających zdolność prawną. Wyjątek dotyczy jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która nie może być jedynym założycielem spółki akcyjnej.
Jak założyć spółkę akcyjną?
Utworzenie S.A. wymaga wykonania kilku formalnych czynności. Szczególne znaczenie ma statut, który sporządza się w formie aktu notarialnego. Bez zachowania tej formy statut nie wywołuje skutków prawnych.
- Sporządzenie statutu – założyciele określają w nim między innymi firmę i siedzibę spółki, przedmiot działalności, wysokość kapitału zakładowego, liczbę i wartość nominalną akcji oraz zasady działania organów.
- Objęcie wszystkich akcji – zawiązanie spółki następuje po objęciu wszystkich akcji przez akcjonariuszy.
- Wniesienie wkładów – akcjonariusze pokrywają akcje wkładami pieniężnymi albo niepieniężnymi, czyli aportami.
- Ustanowienie organów – należy powołać zarząd i radę nadzorczą.
- Wpis do KRS – zarząd składa elektroniczny wniosek o rejestrację spółki w rejestrze przedsiębiorców KRS.
Co powinien zawierać statut?
Statut jest dokumentem określającym organizację spółki oraz prawa i obowiązki akcjonariuszy. Powinien wskazywać co najmniej:
- firmę, siedzibę i przedmiot działalności spółki,
- czas trwania spółki, jeżeli został oznaczony,
- wysokość kapitału zakładowego oraz kwotę wpłaconą przed rejestracją,
- wartość nominalną, liczbę i rodzaj akcji,
- liczbę akcji poszczególnych rodzajów i związane z nimi uprawnienia, jeżeli przewidziano różne rodzaje akcji,
- dane założycieli,
- liczbę członków zarządu i rady nadzorczej albo ich minimalny i maksymalny skład.
W statucie można również uregulować między innymi ograniczenia zbywania akcji imiennych, zasady ich umorzenia, dodatkowe świadczenia akcjonariuszy oraz uprawnienia osobiste przyznane określonym akcjonariuszom.
Co oznacza spółka akcyjna w organizacji?
Po podpisaniu statutu i objęciu wszystkich akcji, lecz przed wpisem do KRS, istnieje spółka akcyjna w organizacji. Ma ona zdolność prawną i może działać we własnym imieniu. Może więc nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Jej majątek jest odrębny od majątku akcjonariuszy.
Spółka w organizacji nie ma jeszcze osobowości prawnej, którą uzyskuje dopiero z chwilą wpisu do KRS. W obrocie jej firma powinna zawierać oznaczenie „w organizacji”. Wniosek o rejestrację należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia sporządzenia statutu. Po rejestracji spółka zgłasza także dane uzupełniające, między innymi na formularzu NIP-8.
Rejestracja wymaga wsparcia notariusza przy sporządzaniu statutu, a w przypadku rozbudowanej struktury akcjonariatu lub aportów także analizy prawnej. Błędy w statucie albo w dokumentach dotyczących wkładów mogą utrudnić rejestrację i powodować odpowiedzialność osób uczestniczących w tworzeniu spółki.
Kto zarządza spółką akcyjną?
Model S.A. opiera się na rozdzieleniu funkcji wykonawczych, kontrolnych i właścicielskich. Każdy organ ma własne kompetencje wynikające z ustawy i statutu.
| Organ | Główna funkcja | Kto powołuje |
|---|---|---|
| Zarząd | Prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz. | Co do zasady rada nadzorcza, chyba że statut stanowi inaczej. |
| Rada nadzorcza | Sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki. | Co do zasady walne zgromadzenie. |
| Walne zgromadzenie | Podejmuje uchwały w najważniejszych sprawach właścicielskich i strategicznych. | Tworzą je wszyscy akcjonariusze uprawnieni do uczestnictwa. |
Zarząd
Zarząd prowadzi bieżące sprawy spółki i reprezentuje ją wobec kontrahentów, urzędów oraz sądów. Może być jednoosobowy albo wieloosobowy, a jego członkami mogą być akcjonariusze lub osoby spoza ich grona. Kadencja członka zarządu nie może przekraczać pięciu lat, chyba że przepisy dotyczące jej zakończenia prowadzą do innego momentu wygaśnięcia mandatu.
Rada nadzorcza i walne zgromadzenie nie mogą wydawać zarządowi wiążących poleceń dotyczących prowadzenia spraw spółki. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności zarządu. Członek zarządu odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem sprzecznym z prawem lub statutem, chyba że nie ponosi winy. Odpowiedzialność nie powstaje tylko dlatego, że decyzja gospodarcza przyniosła stratę. Znaczenie ma między innymi to, czy decyzję podjęto lojalnie, z należytą starannością i w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego.
Rada nadzorcza
Rada nadzorcza kontroluje działalność spółki we wszystkich dziedzinach. Ocenia sprawozdania zarządu i sprawozdanie finansowe, analizuje wnioski dotyczące podziału zysku lub pokrycia straty oraz przedstawia walnemu zgromadzeniu własne sprawozdanie.
Rada nadzorcza powinna liczyć co najmniej trzech członków, a w spółce publicznej co najmniej pięciu. Jej członkowie są co do zasady powoływani i odwoływani przez walne zgromadzenie. Funkcji w radzie nie można łączyć między innymi z członkostwem w zarządzie, prokurą ani likwidacją spółki.
Walne zgromadzenie
Walne zgromadzenie jest organem, w którym akcjonariusze wykonują prawa właścicielskie. Podejmuje uchwały dotyczące między innymi zatwierdzenia sprawozdań, podziału zysku, udzielenia absolutorium, zmian statutu, podwyższenia lub obniżenia kapitału oraz dalszego istnienia spółki.
Zwyczajne walne zgromadzenie powinno odbyć się w ciągu sześciu miesięcy od zakończenia roku obrotowego. Nadzwyczajne zgromadzenie zwołuje się wtedy, gdy trzeba podjąć decyzję w sprawie wymagającej odrębnej uchwały, na przykład zmiany statutu albo istotnej zmiany kapitału.
Jak działają akcje i kapitał zakładowy?
Kapitał zakładowy S.A. musi wynosić co najmniej 100 000 zł i być wyrażony w złotych. Dzieli się na akcje o równej wartości nominalnej. Wartość nominalna jednej akcji nie może być niższa niż 1 grosz, a akcje nie mogą być obejmowane poniżej tej wartości.
Akcje są zdematerializowane, czyli nie mają formy dokumentu. W spółce niepublicznej są rejestrowane w rejestrze akcjonariuszy prowadzonym przez uprawnioną firmę inwestycyjną. Walne zgromadzenie może zdecydować o rejestracji akcji w depozycie papierów wartościowych, jeżeli przepisy pozwalają na takie rozwiązanie.
Wkłady pieniężne i aporty
Akcje mogą być pokrywane pieniędzmi albo aportem. Aportem jest wkład niepieniężny mający wartość majątkową, który można zbyć, wycenić i wykorzystać w działalności spółki. Może nim być na przykład nieruchomość, prawo własności, majątkowe prawa autorskie, prawa własności przemysłowej albo papier wartościowy.
Nie można wnieść jako aportu prawa niezbywalnego, świadczenia pracy lub usług ani przedmiotu wyłączonego z obrotu. Przy wkładach pieniężnych przed rejestracją trzeba opłacić co najmniej jedną czwartą wartości nominalnej obejmowanych akcji. Wkłady niepieniężne należy wnieść w całości nie później niż w ciągu roku od rejestracji spółki. Jeżeli akcje są obejmowane za cenę wyższą od wartości nominalnej, nadwyżkę, czyli agio, trzeba wpłacić w całości przed rejestracją.
Jakie prawa dają akcje?
Akcja wyznacza zakres praw i obowiązków akcjonariusza wobec spółki. Mogą to być akcje imienne albo na okaziciela, a także zwykłe lub uprzywilejowane. Do podstawowych praw akcjonariusza należą:
- prawo do udziału w zysku w formie dywidendy, jeżeli walne zgromadzenie przeznaczy zysk do wypłaty,
- prawo poboru akcji nowej emisji na zasadach określonych w przepisach i uchwałach spółki,
- prawo do udziału w majątku pozostałym po likwidacji spółki,
- prawo uczestniczenia w walnym zgromadzeniu i głosowania nad uchwałami,
- prawo do uzyskiwania informacji w granicach przewidzianych przez prawo.
Akcje uprzywilejowane mogą przyznawać szczególne uprawnienia majątkowe albo korporacyjne, ale zakres takiego uprzywilejowania musi wynikać z przepisów i statutu.
SA a PSA – czym różnią się te spółki?
Prosta spółka akcyjna nie jest uproszczoną nazwą tradycyjnej spółki akcyjnej, lecz odrębną formą prawną. Została zaprojektowana z myślą o przedsięwzięciach, które potrzebują elastyczniejszej struktury, w tym o części start-upów.
| Cecha | Spółka akcyjna | Prosta spółka akcyjna |
|---|---|---|
| Kapitał | Kapitał zakładowy wynosi co najmniej 100 000 zł. | Występuje kapitał akcyjny, którego minimalna wysokość wynosi 1 zł. |
| Forma założenia | Statut wymaga aktu notarialnego. | Umowę można zawrzeć tradycyjnie albo z wykorzystaniem wzorca w systemie teleinformatycznym. |
| Wkłady | Aportem nie może być praca, usługa ani prawo niezbywalne. | Wkładem może być także świadczenie pracy lub usług, jeżeli ma wartość majątkową. |
| Organy | Obowiązkowe są zarząd, rada nadzorcza i walne zgromadzenie. | Możliwe jest ustanowienie zarządu albo rady dyrektorów, a rada nadzorcza nie jest obowiązkowa. |
| Przeznaczenie | Większe przedsięwzięcia, rozbudowana struktura i możliwość wejścia na rynek publiczny. | Elastyczne przedsięwzięcia, w szczególności projekty wymagające szybkiego pozyskiwania inwestorów. |
Wyłącznie akcje tradycyjnej spółki akcyjnej mogą być przedmiotem obrotu zorganizowanego na rynku giełdowym. S.A. wiąże się jednak z większym formalizmem, wyższym kapitałem początkowym i obowiązkowym trójpodziałem organów. Wybór między SA a PSA zależy więc od planowanej skali działalności, sposobu finansowania i tego, czy spółka ma w przyszłości pozyskiwać kapitał na rynku publicznym.
S.A. sprawdza się wtedy, gdy przedsiębiorcy potrzebują stabilnej, sformalizowanej struktury i chcą budować biznes oparty na większym kapitale. Jej najważniejsze ograniczenia to kapitał zakładowy wynoszący co najmniej 100 000 zł, obowiązkowe organy oraz wymagający tryb tworzenia i prowadzenia spółki.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani finansowej. Przed założeniem spółki lub zmianą jej struktury warto skonsultować planowane działania z notariuszem albo profesjonalnym doradcą, ponieważ zastosowanie przepisów Kodeksu spółek handlowych zależy od konkretnego stanu faktycznego.



