Obligacje – aktywa czy pasywa w portfelu inwestycyjnym?
Obligacje są aktywami dla inwestora, ale pasywami dla emitenta. O ich klasyfikacji nie decyduje sam instrument, lecz rola podmiotu zawierającego umowę. Emitent pożycza pieniądze i zobowiązuje się do ich zwrotu wraz z odsetkami. Obligatariusz lokuje kapitał i nabywa prawo do przyszłych płatności.
Dlaczego dla emitenta obligacje są pasywami?
Emitentem może być przedsiębiorstwo, państwo albo jednostka samorządu terytorialnego. Sprzedając obligacje, pozyskuje kapitał od inwestorów. Z punktu widzenia emitenta jest to finansowanie obce, ponieważ otrzymane środki trzeba zwrócić w ustalonym terminie.
Obowiązek zwrotu wartości nominalnej obligacji oraz zapłaty odsetek tworzy zobowiązanie finansowe. W bilansie emitenta wyemitowane obligacje ujmuje się więc po stronie pasywów, w grupie zobowiązań. W zależności od terminu wymagalności mogą być wykazane jako zobowiązania krótkoterminowe albo długoterminowe. Znaczenie ma przy tym stan na dzień bilansowy.
Najważniejsze cechy obligacji jako pasywów emitenta obejmują:
- Zobowiązanie do spłaty – emitent powinien zwrócić kapitał w terminie wykupu określonym w warunkach emisji.
- Koszty odsetkowe – przy oprocentowanych obligacjach emitent wypłaca obligatariuszom odsetki, które są kosztem finansowania.
- Źródło finansowania – środki uzyskane z emisji zwiększają dostępny kapitał, ale nie stają się kapitałem własnym przedsiębiorstwa.
- Podział według terminu – zobowiązanie może mieć charakter krótko- albo długoterminowy, zależnie od terminu spłaty.
Ta perspektywa przypomina kredyt lub pożyczkę. Różnica polega na tym, że dług został ujęty w formie papierów wartościowych, które mogą być przedmiotem obrotu.
Dlaczego dla inwestora obligacje są aktywami?
Inwestor, czyli obligatariusz, przekazuje środki emitentowi. W zamian otrzymuje wynikające z obligacji prawo do świadczeń, przede wszystkim do zwrotu kapitału oraz zapłaty odsetek. Dla niego nabyty instrument przedstawia przyszłą korzyść ekonomiczną, dlatego jest składnikiem aktywów finansowych.
W bilansie inwestora obligacje mogą być ujmowane w aktywach obrotowych albo długoterminowych, zależnie od zamiaru utrzymywania instrumentu, terminu wykupu i zasad rachunkowości stosowanych przez dany podmiot. Sam fakt, że obligacja ma kilkuletni termin wykupu, nie zawsze samodzielnie przesądza o prezentacji. Istotne są również przyjęte zasady klasyfikacji.
Najważniejsze cechy obligacji jako aktywów inwestora to:
- Prawo do odsetek – inwestor może otrzymywać płatności odsetkowe zgodnie z warunkami emisji.
- Prawo do zwrotu kapitału – w terminie wykupu emitent powinien wypłacić wartość nominalną, o ile wywiązuje się ze swoich zobowiązań.
- Instrument finansowy – obligacja jest składnikiem aktywów finansowych, a nie środkiem trwałym lub zapasem.
- Lokata kapitału – zakup obligacji oznacza ulokowanie środków w celu uzyskania przyszłych przepływów pieniężnych.
Ta sama obligacja może być więc jednocześnie zobowiązaniem w księgach emitenta i aktywem w księgach obligatariusza. Nie jest to sprzeczność, lecz rezultat dwóch stron tej samej transakcji. Emitent pokazuje źródło finansowania, a inwestor – posiadane prawo majątkowe.
Obligacje – aktywa czy pasywa w bilansie?
Najszybciej rozróżnić status obligacji, pytając, czy dany podmiot pożyczył pieniądze, czy je pozyskał:
| Rola podmiotu | Strona bilansu | Charakter pozycji |
|---|---|---|
| Emitent | Pasywa | Zobowiązanie finansowe wobec obligatariusza |
| Inwestor lub obligatariusz | Aktywa | Aktywo finansowe i prawo do przyszłych płatności |
Klasyfikacja obligacji zależy zatem od strony umowy, a nie od nazwy instrumentu. W bilansie emitenta obligacje pokazują dług i źródło finansowania działalności. W bilansie inwestora pokazują posiadany składnik majątku. Zgodnie z zasadą równowagi bilansowej aktywa i pasywa całego bilansu pozostają równe, lecz sama obligacja jest prezentowana inaczej u każdej ze stron.



