Marża a narzut – jak liczyć różnice między nimi?
Marża procentowa jest liczona od ceny sprzedaży, a narzut procentowy od ceny zakupu. Przy zakupie za 100 zł netto i sprzedaży za 150 zł netto zysk wynosi 50 zł, ale marża to 33,3%, natomiast narzut – 50%. Różnica wynika wyłącznie z mianownika wzoru, lecz pomylenie tych wskaźników może prowadzić do zbyt niskich cen i nierentownych rabatów.
Czym różni się marża od narzutu?
Marża pokazuje, jaka część ceny sprzedaży pozostaje po odjęciu kosztu zakupu. To wskaźnik rentowności sprzedaży. Narzut określa, o ile procent cena sprzedaży przewyższa cenę zakupu. Oba wskaźniki bazują na tej samej kwocie zysku, ale odnoszą ją do różnych wartości.
Przy zakupie produktu za 100 zł netto i sprzedaży za 150 zł netto zysk kwotowy wynosi 50 zł. Marża wynosi 50 ÷ 150 × 100% = 33,3%, a narzut 50 ÷ 100 × 100% = 50%. W ujęciu kwotowym marża i narzut są więc równe, lecz w ujęciu procentowym już nie.
Przy dodatnim zysku narzut procentowy jest zawsze wyższy od marży procentowej, ponieważ cena zakupu stanowiąca mianownik narzutu jest niższa od ceny sprzedaży używanej przy obliczaniu marży.
Jak obliczyć marżę i narzut krok po kroku?
Do obliczeń przyjmij wartości netto, czyli bez VAT. Najpierw ustal koszt zakupu i cenę sprzedaży, a następnie policz różnicę między nimi:
- Wylicz zysk kwotowy – odejmij cenę zakupu od ceny sprzedaży.
- Oblicz marżę – podziel zysk przez cenę sprzedaży i pomnóż wynik przez 100%.
- Oblicz narzut – podziel zysk przez cenę zakupu i pomnóż wynik przez 100%.
Marża procentowa:
(cena sprzedaży – cena zakupu) ÷ cena sprzedaży × 100%
Narzut procentowy:
(cena sprzedaży – cena zakupu) ÷ cena zakupu × 100%
Dla porównania kilku wariantów cenowych przy koszcie zakupu wynoszącym 100 zł netto wyniki wyglądają następująco:
| Cena zakupu | Cena sprzedaży | Zysk kwotowy | Marża | Narzut |
|---|---|---|---|---|
| 100 zł | 120 zł | 20 zł | 16,7% | 20% |
| 100 zł | 150 zł | 50 zł | 33,3% | 50% |
| 100 zł | 200 zł | 100 zł | 50% | 100% |
Wraz ze wzrostem ceny sprzedaży oba wskaźniki rosną, ale narzut szybciej. Nie oznacza to, że zmieniła się kwota zysku w inny sposób. Zmienia się jedynie punkt odniesienia.
Wzajemne przeliczanie wskaźników ułatwiają dwa wzory:
Marża = narzut ÷ (100% + narzut)
Narzut = marża ÷ (100% – marża)
Przykładowo narzut 25% odpowiada marży 20%, ponieważ 25 ÷ 125 = 20%. Z kolei marża 20% odpowiada narzutowi 25%, ponieważ 20 ÷ 80 = 25%.
Dlaczego pomylenie marży z narzutem kosztuje?
Najczęstszy problem pojawia się przy ustalaniu rabatów. Załóżmy, że produkt kosztuje 100 zł netto, a jego cena sprzedaży wynosi 150 zł netto. Marża to 33,3%, a narzut 50%. Rabat 50% nie oznacza więc zejścia do zera. Po jego udzieleniu cena wyniesie 75 zł, czyli sprzedaż będzie odbywać się poniżej kosztu.
Przy rabacie równym marży, czyli 33,3%, cena spadnie w przybliżeniu do 100 zł. Firma nie osiągnie wtedy zysku, ale nie poniesie straty na samym zakupie towaru. Użycie narzutu jako maksymalnego rabatu prowadziłoby natomiast do sprzedaży poniżej kosztu.
| Sytuacja | Planowany rabat | Cena po rabacie | Realny zysk lub strata |
|---|---|---|---|
| Cena regularna | 0% | 150 zł | 50 zł zysku |
| Rabat równy marży | 33,3% | 100 zł | 0 zł |
| Rabat równy narzutowi | 50% | 75 zł | 25 zł straty |
Skutek może być jeszcze bardziej dotkliwy przy dużej liczbie transakcji. Na jednej sztuce różnica wynosi 25 zł, ale przy sprzedaży 100 produktów oznacza już 2500 zł straty względem samego pokrycia kosztu zakupu. Dlatego w polityce rabatowej trzeba jasno określić, czy limit wyrażono jako marżę, narzut czy maksymalny rabat.
Nie należy też mówić o marży przekraczającej 100%. Przy dodatnim koszcie zakupu marża procentowa nie może osiągnąć ani przekroczyć 100%, ponieważ zysk jest częścią ceny sprzedaży. Narzut może natomiast wynosić 100%, 200% lub więcej. Przykładowo zakup za 100 zł i sprzedaż za 300 zł oznaczają narzut 200% oraz marżę 66,7%.
Kiedy stosować marżę, a kiedy narzut?
Wybór wskaźnika zależy od tego, czy ustalasz cenę, czy oceniasz wynik sprzedaży:
- Narzut sprawdza się przy wyznaczaniu ceny metodą koszt plus, gdy do znanego kosztu zakupu doliczasz określony procent.
- Marża jest wygodniejsza w raportach rentowności, ponieważ pokazuje udział zysku w przychodzie ze sprzedaży.
- Narzut ułatwia kalkulacje handlowe i produkcyjne, gdy punktem wyjścia jest koszt wytworzenia lub zakupu.
- Marża pomaga porównywać produkty, kanały sprzedaży i skutki rabatów przy zachowaniu wspólnego odniesienia do przychodu.
Warto rozróżniać także marżę brutto i netto. Marża brutto uwzględnia koszty bezpośrednie, takie jak zakup towaru lub koszt wytworzenia. Marża netto obejmuje również koszty pośrednie, między innymi logistykę, marketing, wynagrodzenia i utrzymanie firmy. W prostym przykładzie produktu marża liczona od ceny zakupu jest zwykle marżą brutto, a nie wynikiem całego przedsiębiorstwa.
Najważniejsza zasada brzmi: gdy wyceniasz produkt od strony kosztu, użyj narzutu. Gdy analizujesz, jaka część przychodu pozostaje jako zysk, użyj marży. Jednoznaczne nazwanie wskaźnika i jego mianownika ogranicza błędy w cennikach, raportach oraz rabatach.



