Jakie zyski generują fundusze inwestycyjne?
Fundusze inwestycyjne nie zapewniają z góry określonego zysku. Wynik zależy przede wszystkim od rodzaju aktywów, poziomu ryzyka, czasu inwestycji oraz kosztów. Zysk widoczny przed opodatkowaniem nie jest tym samym, co kwota, która zostaje inwestorowi po uwzględnieniu opłat i 19-procentowego podatku od zysków kapitałowych.
Od czego zależy zysk z funduszu?
Fundusz inwestycyjny działa jak wspólny portfel wielu osób. Towarzystwo funduszy inwestycyjnych, działające na podstawie zezwolenia KNF, lokuje zgromadzone środki między innymi w akcje, obligacje lub inne instrumenty finansowe. Wartość jednostek uczestnictwa rośnie, gdy aktywa w portfelu zyskują na wartości, i spada, gdy ich ceny maleją.
Wyższy potencjalny zysk zwykle oznacza większą zmienność. Fundusz akcyjny może w długim terminie korzystać ze wzrostu rynku, ale po drodze jego wartość może przejściowo spaść o kilkanaście albo kilkadziesiąt procent. Fundusz dłużny zazwyczaj charakteryzuje się mniejszymi wahaniami, lecz jego potencjał wzrostu jest niższy. Znaczenie ma też horyzont inwestycyjny. Krótki termin ogranicza możliwość przeczekania niekorzystnej sytuacji rynkowej.
Typ funduszu a potencjalny zysk
Nie da się uczciwie wskazać jednej stopy zwrotu dla wszystkich funduszy. Poniższe wartości opisują ogólny profil inwestycji, a nie obietnicę wyniku. Wskaźnik SRI pomaga ocenić ryzyko w skali od 1 do 7, gdzie 1 oznacza niższą, a 7 wyższą zmienność.
| Typ funduszu | Ryzyko | Horyzont | Potencjalny charakter zysku |
|---|---|---|---|
| Fundusz dłużny | Niższe lub umiarkowane, często SRI 1–3 | Zwykle od 1 roku | Najczęściej niższy, zależny między innymi od stóp procentowych i jakości obligacji |
| Fundusz akcyjny | Wysokie, często SRI 4–6 | Zwykle co najmniej 5 lat | Wyższy potencjał wzrostu, ale także możliwość znacznych strat w krótkim terminie |
| ETF akcyjny | Zależne od indeksu, często wysokie | Zwykle co najmniej 5 lat | Wynik zbliżony do śledzonego indeksu, pomniejszony o koszty |
Fundusze akcyjne i akcyjne ETF-y mogą dawać wyższe wyniki w długim okresie, ponieważ inwestują w przedsiębiorstwa, których wartość może rosnąć wraz z gospodarką i zyskami spółek. Nie oznacza to jednak regularnego wzrostu każdego roku. ETF pasywnie odwzorowuje benchmark, czyli określony indeks, zamiast próbować go pobić. Zwykle wiąże się to z niższą opłatą za zarządzanie, ale nie chroni przed spadkami rynku.
Co wpływa na zysk „na rękę”?
Wynik prezentowany w materiałach funduszu lub na platformie może różnić się od kwoty, którą faktycznie otrzymasz. Trzeba rozdzielić zysk brutto, czyli wynik przed podatkiem i niektórymi kosztami, od zysku netto. Na końcowy rezultat wpływają przede wszystkim:
- Opłaty za zarządzanie – są pobierane z aktywów funduszu i pomniejszają wartość jednostek. Ich wysokość różni się zależnie od strategii. Fundusze aktywnie zarządzane zwykle kosztują więcej niż pasywne ETF-y.
- Podatek Belki – wynosi 19% dochodu, czyli różnicy między przychodem z umorzenia jednostek a kosztem ich nabycia. Podatek dotyczy zrealizowanego wyniku, a nie samego wzrostu wyceny jednostki.
- Procent składany – gdy zyski pozostają zainwestowane, w kolejnych okresach mogą same generować następne zyski. Długi horyzont zwiększa znaczenie tego mechanizmu, ale nie eliminuje ryzyka strat.
- Moment wejścia i wyjścia – cena jednostek w dniu nabycia i umorzenia wpływa na indywidualną stopę zwrotu. Wynik funduszu za cały rok może różnić się od wyniku inwestora, który wpłacił pieniądze w innym terminie.
Inflacja także ma znaczenie. Nominalny zysk na rachunku nie musi oznaczać wzrostu siły nabywczej kapitału. Jeżeli inwestycja przyniosła 5% przed podatkiem, a ceny w gospodarce rosły w podobnym tempie, realny przyrost majątku może być niewielki.
Jak rozliczyć zysk z funduszy?
Od 1 stycznia 2024 roku przy umorzeniu jednostek polski fundusz co do zasady nie pobiera już podatku za inwestora. Otrzymujesz wypłacaną kwotę, a podatek od dochodu rozliczasz samodzielnie w PIT-38. Fundusz przekazuje informację PIT-8C, która pomaga ustalić przychód i koszty.
Rozliczenie przebiega w kilku krokach:
- Odbierz PIT-8C – fundusz przekazuje go inwestorowi oraz urzędowi skarbowemu po zakończeniu roku, w którym powstał przychód. Przy kilku TFI lub rachunkach trzeba zebrać wszystkie informacje.
- Ustal dochód – od przychodu z umorzenia odejmij koszt nabycia jednostek. Przy wielu zakupach tego samego funduszu stosuje się zasadę FIFO, czyli przyjmuje się, że jako pierwsze umarzane są jednostki kupione najwcześniej.
- Wpisz dane do PIT-38 – zsumuj przychody i koszty z PIT-8C oraz z innych inwestycji rozliczanych w tej samej części zeznania, na przykład ze sprzedaży akcji lub ETF-ów.
- Uwzględnij straty i zapłać podatek – od dodatniego wyniku zapłacisz 19%. Zeznanie i należność trzeba rozliczyć do końca kwietnia następnego roku podatkowego.
Zyski i straty z funduszy można co do zasady kompensować z wynikami innych inwestycji rozliczanych w PIT-38. Jeżeli w danym roku powstanie strata, można ją rozliczać w kolejnych pięciu latach, z zachowaniem ustawowych limitów. Nie każda zmiana produktu oznacza jednak natychmiastowy podatek. Zamiana jednostek między subfunduszami tego samego funduszu parasolowego może odroczyć rozliczenie do momentu ostatecznego umorzenia. Przed transakcją trzeba sprawdzić status obu subfunduszy.
Jaki fundusz dopasować do celu?
Wybór powinien wynikać z celu, planowanego terminu wypłaty i tolerancji na spadki, a nie z najlepszego wyniku z przeszłości. Przy krótkim horyzoncie większe znaczenie ma ograniczenie wahań i płynność. Przy inwestowaniu przez wiele lat można rozważyć większy udział aktywów akcyjnych, o ile inwestor akceptuje okresowe straty.
Fundusze inwestycyjne mogą być częścią zdywersyfikowanego portfela, ale nie zastępują oceny własnej sytuacji finansowej. Przed zakupem sprawdź dokument KID, wskaźnik SRI, opłaty, politykę inwestycyjną i zasady wyjścia z inwestycji.
Wyniki historyczne nie stanowią gwarancji przyszłych zysków. Inwestowanie w fundusze wiąże się z ryzykiem utraty części, a w niektórych przypadkach także całości zainwestowanych środków. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady inwestycyjnej, podatkowej ani rekomendacji nabycia konkretnego funduszu.



