Środa, 18 listopada 2026 Imieniny: Roman, Klaudyna, Karolina Redakcja Kontakt
Finanse firmy

Jak zrobić rachunek zysków i strat?

Autor: Redakcja ryneknc.pl Publikacja: 8 listopada 2026 5 min czytania
Analiza finansowa firmy

Rachunek zysków i strat pokazuje, czy firma w danym okresie osiągnęła zysk, czy poniosła stratę. Aby go sporządzić, zbierz dane o przychodach i kosztach, przypisz je do właściwych kategorii, wybierz wariant porównawczy albo kalkulacyjny i oblicz kolejno wynik operacyjny, brutto oraz netto. Kwoty ujmuj netto, bez VAT, zgodnie z zasadą memoriału i współmierności.

Czym jest rachunek zysków i strat?

Rachunek zysków i strat, nazywany także rachunkiem wyników, jest elementem sprawozdania finansowego. Przedstawia przychody, koszty oraz wynik finansowy jednostki za określony okres, najczęściej rok obrotowy, a w analizach zarządczych także kwartał lub miesiąc.

Dokument pozwala ocenić rentowność działalności. Pokazuje, czy podstawowa działalność firmy przynosi zysk, jakie koszty obciążają sprzedaż oraz jaki wynik pozostaje po uwzględnieniu działalności finansowej i podatku dochodowego. Obowiązek sporządzania RZiS wynika z Ustawy o rachunkowości i dotyczy jednostek objętych jej przepisami, w szczególności podmiotów prowadzących pełne księgi rachunkowe. Zakres obowiązku zależy od formy prawnej i spełnienia warunków określonych w ustawie.

RZiS nie pokazuje jednak stanu pieniędzy na rachunku bankowym. Jest wynikiem księgowym za okres, a nie zestawieniem przepływów pieniężnych. Firma może wykazać zysk, mimo że nie otrzymała jeszcze zapłaty od kontrahentów, albo mieć środki na koncie po otrzymaniu kredytu, choć kredyt nie stanowi przychodu.

Jakie zasady stosować przy sporządzaniu RZiS?

Zasada memoriału

Zasada memoriału oznacza, że przychody i koszty ujmuje się w okresie, którego dotyczą, niezależnie od terminu zapłaty. Jeżeli firma sprzedała usługę w grudniu, a klient zapłacił w styczniu, przychód co do zasady dotyczy grudniowego okresu. Takie ujęcie pozwala ocenić wynik działalności, a nie tylko moment przepływu pieniędzy.

Zasada współmierności

Zasada współmierności wymaga przypisania kosztów do przychodów, których uzyskaniu służyły. Koszt powinien obciążać ten okres, w którym rozpoznano związany z nim przychód. Przykładowo, jeżeli kampania marketingowa wspiera sprzedaż rozliczaną w określonym kwartale, koszt kampanii należy rozliczyć zgodnie z zasadami rachunkowości i okresem, którego dotyczy, a nie automatycznie w dniu zapłaty.

Właśnie dlatego wynik RZiS może różnić się od salda rachunku bankowego. Na różnicę wpływają między innymi należności jeszcze nieotrzymane, zobowiązania niezapłacone, amortyzacja, rozliczenia międzyokresowe oraz kredyty.

Jak zrobić rachunek zysków i strat krok po kroku?

Przed rozpoczęciem obliczeń przygotuj dane za ten sam okres sprawozdawczy. W szczególności potrzebne będą:

  • obroty na kontach przychodów ze sprzedaży produktów, usług, towarów i materiałów,
  • koszty działalności operacyjnej, w tym wynagrodzenia, materiały, usługi obce i amortyzacja,
  • pozostałe przychody i koszty operacyjne,
  • przychody i koszty finansowe oraz dane potrzebne do ustalenia podatku dochodowego.
  1. Zbierz i sprawdź dane. Zamknij księgowania za analizowany okres, uzgodnij salda kont i upewnij się, że ujęto wszystkie przychody, koszty, odpisy amortyzacyjne oraz rozliczenia dotyczące tego okresu.
  2. Podziel operacje według rodzaju działalności. Oddziel podstawową działalność operacyjną od pozostałych operacji operacyjnych i działalności finansowej. Przykładem kosztu finansowego są odsetki od kredytu, a przykładem przychodu finansowego mogą być odsetki lub dywidendy.
  3. Przypisz koszty do właściwego układu. W zależności od wybranego wariantu pokażesz je według rodzaju albo według funkcji, czyli miejsca powstawania. Nie wystarczy samo zsumowanie wydatków, ponieważ rachunkowość wymaga ich właściwej klasyfikacji i przypisania do okresu.
  4. Wybierz wariant RZiS. Zastosuj wariant porównawczy albo kalkulacyjny, zgodnie z przyjętymi zasadami rachunkowości oraz konstrukcją ksiąg.
  5. Oblicz wynik operacyjny. Najpierw ustal wynik ze sprzedaży, a następnie uwzględnij pozostałe przychody i koszty operacyjne. Otrzymasz zysk albo stratę z działalności operacyjnej.
  6. Uwzględnij działalność finansową. Dodaj przychody finansowe i odejmij koszty finansowe. Tak powstaje wynik brutto, przed opodatkowaniem.
  7. Ustal wynik netto. Od wyniku brutto odejmij podatek dochodowy oraz inne obowiązkowe obciążenia wyniku, jeżeli występują. Otrzymana kwota to zysk netto albo strata netto.

Uwaga dotycząca VAT: w rachunku zysków i strat przychody i koszty ujmuje się co do zasady w kwotach netto, bez VAT podlegającego odliczeniu. Podatek należny i naliczony nie powinien być automatycznie doliczany do wartości sprzedaży ani kosztów. Inaczej może być w szczególnych sytuacjach, gdy VAT nie podlega odliczeniu, dlatego wątpliwości warto skonsultować z księgowym.

Wariant porównawczy czy kalkulacyjny?

Oba warianty prowadzą do ustalenia tego samego wyniku finansowego, ale pokazują koszty w inny sposób. Wariant porównawczy grupuje je według rodzaju, natomiast kalkulacyjny według funkcji i miejsca powstawania.

Cecha Wariant porównawczy Wariant kalkulacyjny
Układ kosztów Rodzajowy, na przykład materiały, wynagrodzenia, amortyzacja i usługi obce Funkcjonalny, na przykład koszty sprzedanych produktów, sprzedaży i zarządu
Najlepsze zastosowanie Firmy usługowe i handlowe, które chcą łatwo porównywać strukturę kosztów Firmy produkcyjne i podmioty analizujące rentowność funkcji lub produktów
Charakterystyka Prostszy obraz tego, jakie rodzaje kosztów ponosi firma Więcej informacji o tym, gdzie powstają koszty i jaka działalność je generuje

W wariancie porównawczym wynik ze sprzedaży ustala się przez zestawienie przychodów netto ze sprzedaży z kosztami działalności operacyjnej według rodzaju. W wariancie kalkulacyjnym najpierw porównuje się przychody z kosztami sprzedanych produktów, towarów i materiałów, a następnie odejmuje koszty sprzedaży oraz koszty ogólnego zarządu.

Jak interpretować wynik?

Najpierw sprawdź wynik na podstawowej działalności operacyjnej. Jeżeli jest ujemny, sama sprzedaż nie pokrywa kosztów działalności. Zysk netto może mimo to wystąpić, gdy firma uzyskała wysokie przychody finansowe albo jednorazowy przychód operacyjny. Taki wynik wymaga ostrożnej oceny, ponieważ zdarzenie jednorazowe nie musi powtórzyć się w następnym okresie.

Zysk netto oznacza, że po uwzględnieniu wszystkich ujętych kosztów i obowiązkowych obciążeń firma osiągnęła dodatni wynik. Strata nie przesądza jeszcze o utracie płynności, ale powinna skłonić do sprawdzenia sprzedaży, marż, kosztów stałych, finansowania i zdarzeń jednorazowych. Analizuj wynik w porównaniu z poprzednimi okresami, a nie tylko jako pojedynczą kwotę.

Najważniejsze jest prawidłowe przypisanie operacji do okresu i właściwego wariantu. RZiS pokazuje historyczny wynik działalności, natomiast ocenę dostępnej gotówki wymaga odrębnej analizy przepływów pieniężnych.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady księgowej ani prawnej. W przypadku złożonej księgowości, badania sprawozdania lub wątpliwości dotyczących klasyfikacji operacji skonsultuj się z księgowym lub biegłym rewidentem.

Redakcja ryneknc.pl

Redakcja RynekNC.pl pisze o tym, jak działa rynek kapitałowy i jak finansować rozwój firmy. Zajmujemy się inwestowaniem, giełdą, pozyskiwaniem kapitału, marketingiem dla firm i codziennymi finansami przedsiębiorstwa. Każdy temat opisujemy prostym językiem, z przykładami i krokami, które da się zastosować w praktyce.

551 opublikowanych artykułów zobacz wszystkie

Przeczytaj też

Spis treści · 7 sekcji